O pochodzeniu nazwisk

O pochodzeniu nazwisk Nazwisko jest mianem noszonym przez człowieka w sposób tak oczywisty, że na co dzień nie odczuwa się jego wartości.

Jednakże to dzięki niemu nie jesteśmy anonimowi. Bywa, że stanowi dla nas cenne dziedzictwo, jakąś niematerialną wartość dziedziczoną po przodkach, może również nierzadko powiedzieć coś o korzeniach rodziny. Zwykle wraz ze zmianą stanu cywilnego, kobiety zmieniają również nazwiska, zachęcamy więc do poznania etymologii rodów, do których wchodzimy... 

Nazwiska szlacheckie

Wybitny genealog Szymon Konarski stwierdził, że większość nazwisk szlacheckich powstała w XV w. i jest to najpewniej prawda.

Tak się rzecz miała np. z rodziną Kochanowskich, która potem w XVI w. pisała się z Sycyny, Policzny czy Czarnolasu, ale wywodzącego się z dość odległego Kochanowa nazwiska, nie pozbyli się. W rodzinie Małachowskich jest podanie, iż pochodzą oni od Kazimierza Wielkiego i jego żydowskiej kochanki Esterki i dlatego od hebrajskiego słowa małach (król) noszą swe nazwisko. Tyle legenda. W następnym wieku przymiotnikowe odmiejscowe nazwiska szlacheckie zakończone na -ski nie stanowiły rzadkości. Właściciel Woli zwał się wolski pan, a przez skrócenie Wolski itp. Bywało jednak, że wsie brały nazwy od imion ich założycieli, albo od topograficznych właściwości. Niejeden Jakub, Michał lub Mirosz założył wieś. Jak również w niejednej wsi znajduje się potok, dąbrowa, górka. Oczywistym więc było, że niejedna wieś nazywała się Jakubowice, Michałowice, Miroszów lub Potok, Dąbrowa, Górka. Stąd też jedne nazwisko nosi więcej rodzin - Grabowscy, Górscy, Dąbrowscy, Laskowscy, Kucharscy.

Na samym początku jednak, gdy wsie, przechodziły jak towar z ręki do ręki, nowy nabywca od nich przyjmował nazwisko, a swe dawne porzucał, aż do czasu, jak to było wcześniej powiedziane, ustaliły się one na stałe - ok. XV w. Tak więc jeden brat pozostawał Zborowskim, a drugi od nabytych Rytwian przezwał się Rytwiańskim. Drobna szlachta miała też często nazwiska przezwiskowe typu Baran, Głód, Kozioł, Łyczko, Mleczko, Rożek czy Wilczek. Ale również wśród zamożniejszej szlachty występowali Kmitowie, Firlejowie czy Rejowie. Prócz tego, czasem nazwisko brało się od nazwy herbu np. Nałęcz. Sporo naszych szlacheckich nazwisk powstało na wschodzie dawnej Rzeczypospolitej.

......................................................................................................

......................................................................................................

Abstrahując już od niezbyt licznych, a bardzo różnorodnych nazwisk tatarskich wyrosły one na podglebiu litewskim lub białoruskim. Warto tu wymienić litewskie Jagiełło, Kieżgajło czy Norwid. Na poły litewskie, na poły białoruskie jest Moniuszko. Całkiem białoruskie jest nazwisko Kościuszko, wywodzące się od imienia Konstantyn, w zdrobnieniu Kostia. Wreszcie ok. XVI w. tworzyły z typowych otczestw-patronimików bardzo pospolite nazwiska białorusko-polskie typu Janowicz, Wołłowicz, Chodkiewicz, Mickiewicz czy Sienkiewicz. Ukraińskie nazwiska szlacheckie tworzono w Rzeczpospolitej na sposób podobny do polskiego, tj. od posiadanych miejscowości. Tak więc właściciele miejscowości o nazwie Żółkow lub Żółkiew nazywano Żółkowskim lub później Żółkiewskimi.

Nazwiska żydowskie

W wiekach XVI-XVIII ponad 90% Żydów nazwisk nie posiadało i byli określani jako np. Aaron syn Izaaka z Kazimierza lub Abraham zięć Ezry z Chęcin czy wreszcie tzw. otczestwami. Tak jak Lejb syn Chaima rabina, nazywany był Lejbem Chajmowiczem lub Rabinowiczem, jego zaś syn Dawid - Dawidem Lejbowiczem. Tak więc otczestwa były w każdym pokoleniu zmienne. Gdy w XVIII w. zaczęli rządzić u nas pruscy i austriaccy biurokraci, poczęli rwać włosy z głów, że wśród zamożnej i kulturalnej ludności nowych prowincji mają takich, którzy nazwisk nie posiadają. Wydano wtedy nakazy, żeby każdy Żyd w ciągu kilku lat przyjął sobie nazwisko, ale mimo wszystko niektórzy z nich przy swych otczestwach pozostali uparcie aż do połowy XIX w.

 

Czytaj dalej 1 2 3

Ocena artykułu: 1 2 3 4 5 Średnia ocena: 1
Sonda

Jaki kolor sukni preferujesz?

loading